१८ कार्तिक , काठमाण्डौ ।
रुसले युक्रेनमा फेरि भीषण हमला गरेको छ । युक्रेनमाथि हवाई आक्रमण तीव्र बनाउने क्रममा रुसले दक्षिणपूर्वी जापोरिजिया क्षेत्रको एक विद्यालय भवनलाई निशाना बनाएको छ । जसमा परि कम्तीमा ३३ जनाको मृत्यु भएको छ । आक्रमणमा परी अन्य करिब ५० जना बेपत्ता भएका छन् ।
उनीहरू भग्नावशेषमुनि पुरिएको आशंका गरिएको छ । घटनास्थलमा उद्धारकार्य जारी रहेकाले मृतक तथा घाइतेको संख्या थप बढ्न सक्ने अधिकारीहरूले बताएका छन् । स्थानीय प्रशासनका अनुसार रुसले आक्रमणमा केएबी–५०० र एफएबी–३००० प्रकारका बम प्रयोग गरेको थियो ।
जापोरिजिया क्षेत्रको कोमिशुभाखा बस्तीमा भएको उक्त आक्रमणलाई युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले रुस–युक्रेन युद्धका क्रममा भएका सबैभन्दा भयावह आक्रमणमध्ये एक बताएका छन् । उनका अनुसार रुसले सर्वसाधारणलाई मानवीय सहायता वितरण गरिँदै आएको विद्यालय भवनमा पहिलो चरणमा हवाई बम प्रहार गरेको थियो ।
त्यसपछि मानिसहरू सुरक्षित हुन आश्रयस्थलमा पुगेका बेला दोस्रो चरणमा पुनः बमबारी गरिएको थियो । युद्धका कारण विद्यालयमा नियमित पठनपाठन बन्द थियो । उक्त भवनलाई स्थानीय प्रशासनिक कार्यालय, सर्वसाधारणका लागि आश्रयस्थल र मानवीय सहायता वितरण केन्द्रका रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको थियो ।
प्रत्येक हप्ता स्थानीय बासिन्दालाई खाद्यान्न तथा अन्य राहत सामग्री वितरण गर्ने स्थानका रूपमा समेत उक्त भवन परिचित थियो । आक्रमण भएको दिन पनि राहत सामग्री लिन सर्वसाधारण त्यहाँ भेला भएका थिए । जापोरिजिया क्षेत्रीय अधिकारीहरूका अनुसार आक्रमणमा कम्तीमा नौवटा हवाई बम प्रयोग गरिएको थियो ।
पहिलो चरणको आक्रमणपछि सर्वसाधारण र सुरक्षाकर्मीले भवनको भूमिगत आश्रयस्थलमा शरण लिएका थिए । तर दोस्रो चरणमा पनि बम प्रहार भएपछि आश्रयस्थलसहित भवनका विभिन्न संरचना ध्वस्त भएका थिए । स्थानीय गभर्नर मिखाइलो सेमिकिनका अनुसार उक्त भूमिगत आश्रयस्थल युरोपेली संघको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो ।
सन् २०२५ मा निर्माण सम्पन्न भएको संरचना हवाई आक्रमणको प्रभावबाट सर्वसाधारणलाई जोगाउने उद्देश्यले बलियो बनाइएको थियो । तर शक्तिशाली बमको प्रहारले कङ्क्रिट संरचनासमेत भत्किएको र आगलागी भएको बताइएको छ । आक्रमणको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक हुँदा १८ जनाको मृत्यु भएको र २७ जना बेपत्ता रहेको जानकारी दिइएको थियो ।
त्यसपछि उद्धार तथा खोजी कार्य अगाडि बढ्दै जाँदा मृतकको संख्या बढेको हो । नोभेम्बर ३ मा स्थानीय अधिकारीहरूले ३१ जनाको मृत्यु भएको विवरण सार्वजनिक गरेका थिए भने राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले ३३ जनाको मृत्यु भएको बताएका थिए । यस घटनामा दुई जना उद्धारकर्मी र चार जना प्रहरी अधिकारीसमेत मारिएका छन् ।
पहिलो आक्रमणपछि घाइते तथा भग्नावशेषमा पुरिएका मानिसलाई उद्धार गर्न घटनास्थल पुगेका सुरक्षाकर्मीसमेत दोस्रो आक्रमणको चपेटामा परेको युक्रेनी अधिकारीहरूले बताएका छन् । घटनापछि संयुक्त राष्ट्रसंघको युक्रेनस्थित मानवअधिकार अनुगमन मिसनले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको छ ।
मिसनले नोभेम्बर ३ मा सार्वजनिक गरेको वक्तव्यमा आक्रमण भएको स्थान र समयमा मानवीय सहायता वितरण हुनेबारे स्थानीयस्तरमा पहिल्यै जानकारी गराइएको उल्लेख गरेको छ । मिसन प्रमुख ड्यानियल बेलका अनुसार राहत वितरणको समय र स्थान सार्वजनिक रूपमा जानकारी गराइएको अवस्थामा पनि आक्रमण हुनु गम्भीर विषय हो ।
रुसी सेनालाई त्यहाँ मानवीय सहायता वितरण भइरहेको जानकारी थियो वा आक्रमण गर्नुअघि आवश्यक जानकारी संकलन नगरेको हुन सक्ने उनको भनाइ छ । संयुक्त राष्ट्रसंघले सर्वसाधारण र नागरिक पूर्वाधारमाथि लक्षित आक्रमण गर्न नपाइने तथा सैन्य कारबाही गर्दा सर्वसाधारणलाई हुने क्षति न्यूनीकरण गर्न आवश्यक सावधानी अपनाउनुपर्ने अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनको व्यवस्था स्मरण गराएको छ।
मिसनले घटनामा प्रयोग भएका शक्तिशाली हवाई ग्लाइड बमले घना बस्तीमा कस्तो विनाश निम्त्याउन सक्छ भन्ने कुरा पनि उजागर गरेको जनाएको छ । यद्यपि घटनाको विस्तृत अनुसन्धान र जिम्मेवारीको कानुनी निर्धारण छुट्टै प्रक्रिया हो ।
आक्रमणपछि भग्नावशेषमा पुरिएका मानिसको खोजी तथा उद्धारका लागि स्थानीय सुरक्षाकर्मी र आपत्कालीन सेवाका टोली परिचालन गरिएको छ । तर भवनका संरचना भत्किएका कारण उद्धारकार्य कठिन बनेको छ । दोस्रो चरणको आक्रमणमा उद्धारका लागि पुगेका कर्मचारीसमेत मारिएपछि घटनास्थलमा काम गर्ने सुरक्षाकर्मीको जोखिम थप बढेको छ ।
स्थानीय प्रशासनका अनुसार करिब ५० जना अझै बेपत्ता छन् । उनीहरू जीवित रहेको वा मृत्यु भएको भन्ने विषयमा यकिन हुन सकेको छैन । युक्रेनको जापोरिजिया क्षेत्र युद्धको अग्रपङ्क्तिसँग नजिक रहेकाले त्यहाँका सर्वसाधारण लामो समयदेखि असुरक्षाको अवस्थामा छन् ।
विद्यालय, सार्वजनिक भवन तथा अन्य संरचनालाई सुरक्षित आश्रयस्थलका रूपमा प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता स्थानीय बासिन्दामा रहेको छ । विद्यालयमाथिको आक्रमणपछि रुसले युक्रेनका विभिन्न ऊर्जा पूर्वाधारलाई लक्षित गरी ठूलो हवाई हमला गरेको छ ।
राष्ट्रपति जेलेन्स्कीका अनुसार नोभेम्बर ३ मा रुसी सेनाले २८९ वटा ड्रोन, १७ वटा ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र र ५९ वटा क्रुज क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको थियो । यी आक्रमणका कारण विभिन्न क्षेत्रमा विद्युत् उत्पादन केन्द्र तथा सबस्टेसनमा क्षति पुगेको छ ।
युक्रेनको ऊर्जा क्षेत्रसँग सम्बन्धित अधिकारीहरूका अनुसार केही ठूला तापविद्युत् केन्द्रको सञ्चालनसमेत प्रभावित भएको छ । यसले विद्युत्, खानेपानी तथा यातायात सेवामा अवरोध सिर्जना गरेको छ ।युक्रेनका ऊर्जा मन्त्री डेनिस श्मिहालले खमेल्नित्स्की आणविक विद्युत् केन्द्र सञ्चालनका लागि महत्त्वपूर्ण मानिएको विद्युत् सबस्टेसननजिक ड्रोन आक्रमण भएको बताएका छन् ।
उनका अनुसार तीनवटा ड्रोन उक्त सबस्टेसनलाई लक्षित गरी प्रहार गरिएका थिए । यस्ता आक्रमणले आणविक विद्युत् केन्द्रको सुरक्षामा जोखिम बढाउन सक्ने भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीलाई जानकारी गराइएको छ ।
ऊर्जा पूर्वाधारमाथिको आक्रमणले सर्वसाधारणको दैनिक जीवन मात्र प्रभावित गर्दैन, अस्पताल, खानेपानी वितरण, सञ्चार तथा अन्य अत्यावश्यक सेवासमेत जोखिममा पार्न सक्छ । विशेषगरी जाडोयाम नजिकिँदै गर्दा विद्युत् आपूर्तिमा हुने अवरोध युक्रेनका लागि थप चुनौती बन्ने देखिएको छ ।
विद्यालयमा भएको आक्रमणलाई लिएर युक्रेनले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग रुसमाथि दबाब बढाउन आग्रह गरेको छ । राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले युक्रेनको हवाई सुरक्षा प्रणाली थप बलियो बनाउन अमेरिका तथा युरोपेली मुलुकसँग सहयोग मागेका छन् । अर्कोतर्फ, रुसले आफ्ना आक्रमण सर्वसाधारणलाई लक्षित नभई युक्रेनी सैन्य संरचनालाई लक्षित गरिएको दाबी गरेको छ ।
त्यसैले घटनाबारे दुवै पक्षका दाबीलाई छुट्टाछुट्टै रूपमा मूल्याङ्कन गर्नु आवश्यक छ । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले भने मानवीय सहायता वितरण भइरहेको विद्यालय र आश्रयस्थलमा आक्रमण भएको विवरण सार्वजनिक गरेका छन् ।
यसैबीच, युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासस्वरूप अमेरिका मध्यस्थतामा नोभेम्बर १० र ११ मा संयुक्त अरब इमिरेट्सको अबुधाबीमा रुस र युक्रेनका प्रतिनिधिमण्डलबीच वार्ता गर्ने तयारी भइरहेको अन्तर्राष्ट्रिय समाचार एजेन्सी रोयटर्सले जनाएको छ ।
यस्तो वार्ताको तयारी भइरहेका बेला सर्वसाधारणको ज्यान जाने गरी भएको आक्रमणले युद्धविराम र शान्ति स्थापनाको सम्भावनालाई थप जटिल बनाएको छ ।
