२० भदौ , काठमाण्डौ ।
सिरहाको सुखीपुर नगरपालिका–१०, विश्वकर्मा चोककी ५० वर्षीया सुमित्रा मल्लिकको शरीरमा नीलडामले भरिएको पीडा मात्र छैन, उनी समाजमा जातका कारण भोग्नुपरेको अमानवीय व्यवहारले भित्रभित्रै गलिरहेकी छिन्। स्थानीय क्लिनिकमा उपचार गराइरहेकी सुमित्राको मसिनो स्वरमा भनिन्, ‘के कुरा गरौँ सर, हामी त मान्छे नै होइनौँ।’
बुधबार बिहान जातीय छुवाछूतका नाममा उनको परिवारमाथि भएको निर्घात कुटपिट यो पीडाको पछिल्लो कडी हो। विश्वकर्मा चोकस्थित सडक छेउको खोला किनारमा बसोबास गर्दै आएका सुमित्राको परिवारमाथि छिमेकीहरूले नै आक्रमण गरेका हुन्।
यस कुटपिटबाट सुमित्रा गम्भीर घाइते भएकी छिन् भने ज्वाइँ सञ्जय मल्लिकलाई सामान्य चोट लागेको छ। सञ्जयले प्राथमिक उपचारपछि घर फर्किएका छन्। सुमित्राकी २८ वर्षीया छोरी रिना मल्लिकका अनुसार घरअगाडिको झाडी सफा गर्न खोज्दा स्थानीय सहदेव महतो, सुकदेव महतो, नागेन्द्र महतो, दुखरन महतो, रिना महतो, श्यामसुन्दर महतोलगायतले ‘जग्गा कब्जा गर्न खोजेको’ आरोप लगाउँदै उनीहरूको परिवारमाथि कुटपिट गरेका हुन्।
१५ जनाको सुमित्राको परिवारले १५ वर्षअघि गोलबजार नगरपालिका–१३, दुर्गापुरबाट विस्थापित भएर गागन खोला किनारको सार्वजनिक जग्गामा आश्रय लिएको थियो। श्रीमान् गणपति मल्लिक डोमका अनुसार, उनीहरू यहाँ आउँदा आसपासमा खासै घर थिएनन्।
तर, सडक र बजारको विकाससँगै छेउछाउमा घरहरू बाक्लिँदै गए। करिब ७–८ वर्षअघि आएर बसेका छिमेकीहरूले त्यसयता उनीहरूलाई निरन्तर दुःख दिन थालेको गणपति बताउँछन्। छिमेकीहरूले आफ्नो घरअगाडि ‘अछूत’ बस्दा अशुभ हुने भन्दै डोम परिवारलाई गागन खोलाको बगरमा एकान्तमा गएर बस्न धाकधम्की र दुव्र्यवहार गर्दै आएका छन्।
गणपतिको घर सडकको पश्चिमपट्टि छ भने कुटपिट गर्ने छिमेकीहरूको घर पूर्वपट्टि छ। ‘उनीहरूले कहिले बिहानै डोमको मुख हेरेर दिन बिग्रियो भनेर गाली गर्छन्, कहिले देउता बिग्रियो भनेर गाली गर्छन्, कहिले गन्हाउँछन् भनेर अपमान गर्छन्,’ गणपति भन्छन्, ‘उनीहरूको एउटै मक्सद हामीलाई यहाँबाट भगाउनु हो।’
करिब चार वर्षअघि गणपतिका १८ वटा सुँगुर अचानक मरेका थिए, जसलाई कसैले विष खुवाइदिएको उनको आशंका छ। ‘कसले विष खुवायो भन्ने कुरा हाम्रो मनलाई थाहा छ,’ उनले भने, ‘तर, विवाद होला भनेर भित्रभित्रै रोएर चित्त बुझायौँ।’
डोम परिवार त्यहाँबाट नहटेपछि छिमेकीहरूले एक वर्षअघि घर छेउमै रहेको हाते कलबाट पानी खान पनि रोक लगाएका थिए। ‘त्यसबेला हामीले केही समय त खोलाकै पानी खायौँ,’ उनले भने, ‘त्यसले स्वास्थ्यमा समस्या निम्त्याउन थालेपछि नयाँ कल गाडेका छौँ।’
सुखीपुर नगरपालिका–१० का वडाध्यक्ष देवनारायण यादवले पनि डोम परिवारमाथि पटक–पटक ज्यादती हुँदै आएको पुष्टि गरे। ‘डोम परिवारको घरतिर कहिले शौचालयको फोहोर पानी बगाइदिने, कहिले दुव्र्यवहार गरिदिने काम भएको छ,’ उनले भने, ‘यो एकदम गलत काम हो।’
यता, आरोपित पक्षका दुखरन महतोले भने जातीय विभेदका कारण विवाद भएको कुरा अस्वीकार गर्दै सडकको जग्गा डोम परिवारले कब्जा गरेर राखेका कारण विवाद हुँदै आएको दाबी गरे।
पीडित परिवारले बुधबार जिल्ला प्रहरीमा उजुरी दिए पनि अहिलेसम्म आरोपित पक्षसँग सोधपुछ नभएको बताइएको छ। सिरहा प्रहरी प्रमुख एसपी अनन्तराम शर्माले यस विषयमा बुझ्ने काम भइरहेको र यो पुरानो विवाद भएकोले अनुसन्धान गरिने बताएका छन् ।
