३ वैशाख , काठमाण्डौ।
राजनीतिमा प्रवेश गरेको अत्यन्त छोटो समयमै दुई तिहाइ नजिकको बहुमतबाट नेपालको प्रधानमन्त्री बनेका बालेन्द्र शाहलाई विश्वप्रख्यात टाइम म्यागजिनले २०२६ मा विश्वका सय प्रभावशाली व्यक्तिको सूचीमा राखेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङजस्ता हस्तिहरूसँगै बालेन सूचीमा अटाएका हुन् ।
टाइम म्यागजिनले नेपालका प्रधानमन्त्रीलाई विश्वकै शक्तिशाली सूचीमा राखेको यो ऐतिहासिक अवसर हो । टाइमले बालेनको बारेमा छोटो टिप्पणी पनि लेखेको छ । त्यसमा भनिएको छ, ‘सबै राजनीतिज्ञ, नयाँ र पुराना, चोर नै हुन्,’ बालेनले एकपटक सोसल मिडियामा पोस्ट गरेका थिए, ‘नेपालीहरू आशा गरिरहेका छन् कि उनी आफैँलाई गलत साबित गर्नेछन्।’ ’जसले आफ्नो इमान बेच्छन्, उनीहरूका लागि पैसा रूखमा फल्छ जस्तो लाग्छ,झ र्याप गर्छन् बालेन्द्र शाह, ३५ वर्षीय नेपाली पूर्व हिप–हप स्टार, जसलाई मार्चमा हिमाली राष्ट्रको सबैभन्दा कान्छो प्रधानमन्त्रीको रूपमा निर्वाचित गरियो, टाइमले लेखेकोछ, त्यो भारी मतले जित हासिल गरेको थियो, जसलाई गत शरद ऋतुमा जेनजीले नेतृत्व गरेको घातक सडक प्रदर्शनले उत्तेजित बनाएको थियो– जसको लक्ष्य थियो भ्रष्ट र यथास्थितिवादी ठानिएका पुराना राजनीतिक पुस्तालाई सफा गर्नु। यहाँ शाह प्रवेश गर्छन्, जसलाई सामान्यतया बालेन भनेर चिनिन, एक सिभिल इन्जिनियरिङ स्नातक, जसको चिन्ताग्रस्त स्टेज उपस्थिति र भ्रष्ट अधिकारीहरूलाई तिखो व्यंग्य गने कठोर बादविवादले चार वर्षअघि उनलाई काठमाडौंको मेयर बनायो– र अब नेपालका ३ करोड जनताको नेता। बालेनको उदय जति पपुलिस्ट युथक्युक हो, त्यति नै दक्षिण एसियाको जडवादी वंशवादी राजनीतिको पूर्ण अस्वीकार पनि हो, जसले क्षेत्रीय स्थापित वर्गमा कम्पन पैदा गरेको छ।
मेयरको रूपमा बालेनले नोकरशाहीको रातो फीताको जाल काटेर फोहोर व्यवस्थापन, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवालाई सुधार्न सफल भए। म्यागजिनले थप लेखेको छ, धेरै कुरा अब यो कुरामा निर्भर छ कि टुपाक शाकुर र 50 CENT को भक्त भन्ने यो व्यक्तिले आफ्नो त्यो सफलतालाई राष्ट्रिय स्तरमा अनुवाद गर्न सक्छन् कि सक्दैनन्।
’सबै राजनीतिज्ञ, नयाँ र पुराना, चोर नै हुन्,झ बालेनले एक पटक सोसल मिडियामा पोस्ट गरेका थिए। नेपालीहरू आशा गरिरहेका छन् कि उनी आफैंलाई गलत साबित गर्नेछन्। यस सूचीमा नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन शाह)सहित बंगलादेशका प्रधानमन्त्री तारिक रहमान पनि समावेश गरिएका छन्।
साथै बलिउड अभिनेता रणबीर कपूर, गुगलका सीईओ सुन्दर पिचाई, युट्युबकाका सीईओ नील मोहन र सेलिब्रिटी सेफ विकास खन्ना पनि यस सूचीमा रहेका छन्। बालेन शाह हालै नेपालका सबैभन्दा कान्छा प्रधानमन्त्रीका रूपमा निर्वाचित भएका हुन्। त्यस्तै, तारिक रहमानले पनि बंगलादेशको आम निर्वाचनमा भारी मतले विजय हासिल गर्दै प्रधानमन्त्री पद सम्हालेका छन् र उनी पनि त्यहाँका सबैभन्दा कान्छा प्रधानमन्त्रीमध्ये पर्छन्।
३५ वर्षको उमेरमै प्रधानमन्त्री बन्नु र आम निर्वाचनमा ऐतिहासिक जित हासिल गर्नु उनको चयनको प्रमुख आधार मानिएको छ। यस सूचीमा ट्रम्प, सी, बेन्जामिन नेतन्याहु, न्युयोर्कका मेयर जोहरान ममदानी, जापानी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री साने ताकाइची जस्ता विश्व नेताहरू पनि समावेश छन्।
यसअघि काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर रहँदा सन् २०२३ मा पनि टाइमले बालेनलाई टाइम १०० नेक्स्ट सूचीमा स्थान दिएको थियो। दुई दिन अघि मात्रै प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह ले नयाँ विदेश नीति सार्वजनिक गरेका छन्, जसमा “नेपाल पहिलोः नेपाली पहिलो” भन्ने सिद्धान्तलाई केन्द्रमा राखिएको छ।
यो नीति अघिल्ला सरकारहरूको तुलनामा धेरै हिसाबले फरक देखिएको छ, जहाँ नेपालको सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता र आर्थिक विकासलाई उच्च प्राथमिकता दिइएको छ। नयाँ विदेश नीतिको मुख्य विशेषता नेपाललाई ‘बफर स्टेट’ बाट परिवर्तन गरी भाइब्रेट ‘ब्रिज’ को रूपमा विकास गर्ने अवधारणा हो।
यसले छिमेकी देशहरूबीच आर्थिक साझेदारी र कनेक्टिभिटी विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ। साथै, नेपाल कुनै पनि सैन्य गठबन्धनमा सहभागी नहुने स्पष्ट उल्लेख गरिएको छ। नीतिमा भनिएको छ कि बदलिँदो वैश्विक भू–राजनीतिक अवस्थालाई अवसरमा रूपान्तरण गर्दै सन्तुलित र गतिशील कूटनीति अपनाइनेछ।
कूटनीतिक नियोगहरूको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन गर्न प्रदर्शन लेखापरीक्षण प्रणाली पनि लागू गरिनेछ। भारत र चीनसँगको सम्बन्ध सन्दर्भमा, समान दूरी र समान निकटताको नीति अपनाइने उल्लेख गरिएको छ। त्रिपक्षीय आर्थिक सहकार्यमार्फत राष्ट्रिय हित सुनिश्चित गर्दै नेपाललाई स्वतन्त्र, तटस्थ र गुटनिरपेक्ष राष्ट्रका रूपमा स्थापित गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
यसका साथै, जलवायु परिवर्तन, हिमालय संरक्षण, स्थलरुद्ध राष्ट्रहरूको साझा मुद्दा र विदेशमा रहेका नेपाली श्रमिकको अधिकार, सुरक्षा तथा सामाजिक सुरक्षामा पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सक्रिय भूमिका खेल्ने नीति लिइएको छ। टाइम म्याजिनले प्रत्येक वर्ष सार्वजनिक गर्ने टाइम १०० सूची विश्वका सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्तिहरूको पहिचान गर्ने प्रतिष्ठित सूचीकै रूपमा चिनिन्छ।
सबैभन्दा पहिले, टाइमका सम्पादकहरू, पत्रकारहरू र विश्वभरका विशेषज्ञहरूको नेटवर्कले सम्भावित व्यक्तिहरूको नाम सङ्कलन गर्छन्। यसमा राजनीति, व्यवसाय, प्रविधि, विज्ञान, कला, खेलकुद र सामाजिक क्षेत्रका व्यक्तिहरू समेटिन्छन्। साथै, अघिल्ला सूचीमा परेका व्यक्तिहरू र प्रभावशाली नेताहरूबाट पनि सिफारिस लिने गरिन्छ।
यसपछि नामहरूको गहन समीक्षा हुन्छ। यहाँ प्रभाव मुख्य मापदण्ड हुन्छ । अर्थात् ती व्यक्तिले विश्वमा कस्तो प्रभाव पारे, कति ठूलो जनसमूहलाई असर गरे, वा कस्तो परिवर्तन ल्याए। यसमा सकारात्मक वा नकारात्मक दुवै प्रभावलाई ध्यान दिइन्छ, केवल लोकप्रियता मात्र होइन।
टाइमले सूचीलाई पाँच प्रमुख श्रेणीमा विभाजन गर्छ । जसमा नेता, पाइनियर, आइकन, आर्टिस्ट, दिग्गज रहन्छन् । यसले विभिन्न क्षेत्रका प्रभावशाली व्यक्तिहरूलाई सन्तुलित रूपमा समेट्ने प्रयास गर्छ। अन्तिम सूची तयार भएपछि प्रत्येक व्यक्तिको बारेमा छोटो टिप्पणी लेखिन्छ, जुन प्रायः अन्य प्रतिष्ठित व्यक्तिले लेख्ने गर्छन्। यसले सूचीको विश्वसनीयता अझ बढाउँछ।
