१८ वैशाख, काठमाण्डौ।
करिब तीन वर्षको कठोर जेल जीवन, बाहिरी संसारबाट पूर्णतः सम्पर्क विच्छेद र अचानक एउटा खबर आउँछ– म्यान्मारकी प्रजातन्त्रवादी नेत्री, नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता आङ सान सू चीलाई जेलबाट सारेर नजरबन्दमा राखिएको छ। तर, के यो वास्तवमै उनको स्वतन्त्रता तर्फको पहिलो पाइला हो?
या म्यान्मारको सैन्य जुन्टा सरकारले विश्वलाई झुक्याउन चालेको अर्को कुनै रणनीतिक चाल? आज हामी म्यान्मारबाट आएको यो सनसनीपूर्ण खबर, यसको भित्री पाटो र सू चीको रहस्यमय अवस्थाको विश्लेषण गर्नेछौँ । म्यान्मारको सैन्य सरकारले हालै एउटा घोषणा गर्यो। घोषणा अनुसार, थुनामा रहेकी ८० वर्षीया नेत्री आङ सान सू चीलाई राजधानी नेपिदअस्थित जेलबाट सारेर घरमै नजरबन्दमा राखिएको छ।
यति मात्र होइन, सैन्य नेता जनरल मिन आङ ह्लाइङले सू चीको सजायलाई घटाएर १८ वर्षमा झारिएको दाबी गरेका छन्। सम्झिनुहोस्, सन् २०२१ को फेब्रुअरीमा सैन्य कू मार्फत सत्ता कब्जा गरेपछि सेनाले सू चीमाथि विभिन्न १९ वटा आरोप लगाएको थियो, जसमा उनलाई कुल ३३ वर्षको जेल सजाय सुनाइएको थियो। अहिले त्यो सजाय घटाउने घोषणा गरिएको छ।
सरकारी सञ्चारमाध्यमले एउटा तस्बिर पनि सार्वजनिक गरेका छन्, जहाँ सू ची दुई जना बर्दीधारी सैनिक अधिकारीको बीचमा बसिरहेकी देखिन्छिन्। यो खबर सुन्दा सुरुमा सुखद लागे पनि, सू चीको परिवार र समर्थकहरू यसलाई विश्वास गर्न तयार छैनन्। सू चीका छोरा किम एरिस, जो बेलायतमा बस्छन्, उनले यो घोषणाप्रति कडा आपत्ति र शंका व्यक्त गरेका छन्।
किमले बीबीसीसँग कुरा गर्दै भनेका छन्, “त्यो तस्बिरको कुनै अर्थ छैन। त्यो चार वर्ष पुरानो तस्बिर हो।“ किमको दाबी छ कि उनकी आमा जीवित छिन् कि छैनन् भन्ने कुरामा उनी अझै आश्वस्त छैनन्। उनले सैन्य सरकारलाई विश्वास गर्न नसकिने बताउँदै भनेका छन्, “जबसम्म म आफ्नी आमासँग सिधै कुरा गर्न पाउँदिनँ वा कुनै स्वतन्त्र निकायले उनको अवस्था पुष्टि गर्दैन, तबसम्म म यी दाबीहरूलाई मान्नेवाला छैन।“
एउटा छोराले आफ्नी आमाको अवस्थाबारे वर्षौँदेखि कुनै जानकारी पाएका छैनन् । उनको कानुनी टोलीले समेत उनलाई विगत तीन वर्षदेखि भेट्न पाएको छैन। यस्तो अवस्थामा सेनाले जारी गरेको एउटा तस्बिर र प्रेस विज्ञप्तिले कति विश्वास दिलाउला? आङ सान सू ची म्यान्मारका लागि केवल एक नेत्री मात्र होइनन्, उनी प्रजातन्त्रको एउटा प्रतीक हुन् ।
म्यान्मारका स्वतन्त्रता सेनानी जनरल आङ सानकी छोरी सू चीले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा सैन्य शासन विरुद्धको संघर्षमा बिताएकी छन् । यसअघि पनि उनले १५ वर्षभन्दा बढी समय आफ्नै घरमा नजरबन्दमा बिताएकी थिइन्। सन् २०१५ मा जब म्यान्मारमा लोकतान्त्रिक सुधार भयो, उनी सत्तामा आइन्।
तर, म्यान्मारको संविधान यस्तो छ कि त्यहाँ सेनाको शक्ति सधैँ हावी रहन्छ। सन् २०२१ मा जब सू चीको पार्टीले चुनावमा भारी बहुमत ल्यायो, सेनाले ’धाँधली भएको’ आरोप लगाउँदै सत्ता कब्जा गर्यो र उनलाई अज्ञात स्थलमा थुन्यो ।
म्यान्मारको सैन्य सरकार अहिले विश्वभरबाट एक्लिएको छ। पश्चिमा देशहरूले कडा प्रतिबन्ध लगाएका छन्।
आफ्नो छवि सुधार्न र केही हदसम्म प्रतिबन्धहरू खुकुलो बनाउन सेनाले यो ’मानवीय कार्ड’ खेलेको हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ। अहिले म्यान्मारभित्र सेनाले ठूलो चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। विभिन्न जातीय सशस्त्र समूह र ’पिपुल्स डिफेन्स फोर्सले देशका धेरै भागमा सेनालाई पराजित गरिरहेका छन्। सेनाको मनोबल गिरेको छ।
यस्तोमा जनताको आक्रोश कम गर्न पनि सू चीलाई अगाडि सार्ने रणनीति बनाएको बताइन्छ । सैन्य सरकारले यसै वर्ष निर्वाचन गराउने योजना पनि बनाएको छ। त्यो निर्वाचनलाई वैधानिकता दिन उनीहरूले सू चीको नाम प्रयोग गर्न खोजेको समेत विश्लेषण गरिएको छ । आङ सान सू चीको व्यक्तित्व निकै जटिल छ। एक समय उनी विश्वकै सबैभन्दा सम्मानित ’मानवाधिकार आइकन’ थिइन्।
सन् १९९१ मा उनलाई नोबेल शान्ति पुरस्कार दिइयो। तर, सन् २०१७ मा जब म्यान्मारको सेनाले मुस्लिम रोहिंग्या समुदायमाथि दमन गर्यो, सू चीले अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयमा सेनाको बचाउ गरिन्। त्यो निर्णयले उनको अन्तर्राष्ट्रिय छविमा ठूलो धक्का लाग्यो । धेरैले उनको नोबेल पुरस्कार फिर्ता माग्नेसम्मका कुरा गरे।
तर, म्यान्मारका आम जनताका लागि भने उनी अझै पनि आमा नै हुन्। उनीप्रति जनताको भरोसा अझै टुटेको छैन, जुन कुराले सेनालाई सधैँ डराउने बनाउँछ।सू ची अहिले ८० वर्ष पुगिन्। उनको स्वास्थ्य अवस्थाबारे धेरै चिन्ताहरू छन्। सेनाले उनलाई घर सारेको त भनेको छ, तर उनलाई कसैसँग भेट्न अनुमति दिइएको छैन।
न त उनले आफ्ना वकिलहरूलाई नै भेट्न पाएकी छन्। अहिलेको अवस्था हेर्दा, म्यान्मारको संकट यति सजिलै टर्ने देखिँदैन। एकातिर सैन्य दमन छ भने अर्कोतिर आफ्नो स्वतन्त्रताका लागि लडिरहेका युवाहरू। सू चीको जेलबाट घर फिर्ती केवल स्थान परिवर्तन मात्र हो कि अवस्था परिवर्तन?
यसको जवाफ अझै गर्भमै छ। तर एउटा कुरा स्पष्ट के छ भने म्यान्मारका जनता अब केवल सू चीको रिहाइले मात्र शान्त हुनेवाला छैनन्। उनीहरूले रगत बगाएर संघीय प्रजातन्त्रको सपना देखिसकेका छन्। यदि सैन्य सरकारले यो कदम विश्वलाई आँखा छल्नका लागि मात्र चालेको हो भने, यसले म्यान्मारको आगोलाई झन् दन्काउन सक्ने विश्लेषण गर्न थालिएको छ ।
