२१ चैत , काठमाण्डौ ।
आज बैशाख कृष्ण द्वितीया । नुवाकोट दरवार क्षेत्रमा सिन्दूरे जात्रा हर्षोल्लासपूर्वक मनाइएको छ । जिल्लाका सरकारी कार्यालय प्रमुखहरूको उपस्थितिमा नेपाली सेनाद्वारा निशान झण्डा र भैरवी सलामी सलामी अर्पण गर्दै विशेष बढाइँ गरिएको थियो।
देवी भैरवी मन्दिर दक्षिणतर्फ रहेको महिषासुर मर्दिनी (दुर्गा) मन्दिर अगाडि बज्राचार्य पुरोहितद्वारा विशेष पूजाआजा गरेपश्चात विजय उत्सवका रूपमा जात्रा अघि बढाइएको हो। सो अवसरमा द्वारेले धामी–धामीनीलाई सिन्दूर र गाजल लगाइदिने परम्पराले जात्रालाई विशेष आकर्षकको रुपमा लिइन्छ ।
किंवदन्ती अनुसार जालपा देवी (भैरवीकी दिदी) को आगमनको अवसरमा यो जात्रा सुरु भएको मानिन्छ। त्यसपछि परम्परागत बाजागाजा, नाचगान र हातहातमा चिराग ९बत्ती० लिएर नाइकेको अनुमतिमा खट (रथ) उचाल्दै यात्रा तुलजा भवानीतर्फ अघि बढाइएको थियो।
जात्रा बैशाख कृष्ण तृतीय अर्थात् भोली बिहान भैरवी मन्दिर पछाडि रहेको डबलीमा अष्टमातृकाको खट अगाडि धामीलाई विशेष भोग दिने कार्य सुरु हुन्छ । सरकारी वकिलको तर्फबाट एक बोका र दुई राँगाको बलि दिने परम्परा समेत रहेको छ। सो अवसरमा धार्मिक आस्था अनुसार देवता धारण गरेका धामीले भोग चढाइएको बोका र राँगाको रगत पिउन डरलाग्दो गरी झम्टन्छन ।
त्यस्तै, वैशाख कृष्ण अष्टमीका दिन बाहिर खटमा रहेका देवीदेवताका मूर्तिहरूलाई मन्दिरमा पुनःस्थापना गर्ने कार्य गरिन्छ । अन्तमा, बाह्रभाइ खलकबाट भैरबी मन्दिर र तलेजु मन्दिरमा क्षमापुजा सम्पन्न भएपछी यो देवी जात्राको कार्यक्रम समाप्त हुन्छ ।
ढुङ्गा, धातु तथा काठका मूर्तिहरूमा मात्र देवताको न्यास गर्ने परम्पराबाट फरक, जीवित मानिसमै देवता चढाउनेु अवधारणालाई देवी जात्राले स्मरण गराउँदै आएको छ। तत्कालीन सिद्धहरूले सुरु गरेको मानिने यस अभ्यासले देवत्वलाई मूर्तिमा मात्र सीमित नराखी मानवमै प्रत्यक्ष रूपमा अवतरण गराउने सांस्कृतिक प्रयोगको झल्को दिन्छ।
