८ वैशाख ,काठमाण्डौ।
अमेरिका र इरानबीचको युद्धविराम बुधबार समाप्त हुँदैछ। दोस्रो चरणको वार्ताको पहलका बीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भनेका छन् कि यदि कुनै सम्झौता हुन सकेन भने युद्धविरामलाई अघि बढाउने सम्भावना निकै कम छ। ट्रम्पले बताएका छन् कि जबसम्म सम्झौता हुँदैन, तबसम्म अमेरिका इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाइएको नाकाबन्दी हटाइने छैन।
ट्रम्पको यो भनाइ यस्तो समयमा आएको हो, जब पाकिस्तानमा इरान–अमेरिका बीच दोस्रो चरणको वार्ताबारे अनिश्चितता कायम छ। उनले यो पनि बताएका छन् कि यदि सम्झौता हुन सकेन भने उनी इरानसँगको युद्धविरामलाई अघि बढाउने छैनन् र पुनः युद्ध सुरु हुने संकेत दिएका छन्।
ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म ट्रुथ सोशलमा लेख्दै भनेका छन् कि होर्मुज जलडमरू वरिपरि एक हप्ता अघि सुरु गरिएको अमेरिकी नाकाबन्दीले इरानलाई गम्भीर रूपमा कमजोर बनाइरहेको छ। उनका अनुसार यो नाकाबन्दी हटाउने अमेरिका को तत्काल कुनै योजना छैन र यस संघर्षमा अमेरिका स्पष्ट रूपमा अघि छ।
ट्रम्पले चेतावनी दिँदै भनेका छन् कि यदि बुधवार साँझसम्म युद्धविरामको समयसीमा भित्र कुनै सम्झौता भएन भने फेरि ठूलो मात्रामा बमबारी सुरु हुन सक्छ। उनका अनुसार यदि दुवै पक्ष सहमतिमा पुग्न असफल भए भने युद्ध तुरुन्तै पुनः सुरु हुन सक्छ। यो दुई हप्ताको युद्धविराम ८ अप्रिलमा सुरु गरिएको थियो।
इस्लामाबादमा भइरहेको वार्ताबारे ट्रम्पले भनेका छन् कि इरानसँग संवाद आवश्यक छ। तर इरानको विदेश मन्त्रालयले भने हाल वार्तामा सहभागी हुने कुनै योजना नभएको स्पष्ट पारेको छ। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाकाइले भनेका छन् कि राष्ट्रिय हितको सुरक्षाका लागि हामी अल्टिमेटम स्वीकार गर्दैनौं।
ट्रम्पले थप बताएका छन् कि उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्स, ह्वाइट हाउसका दूत स्टिभ विटकोफ र उनका ज्वाइँ जेरेड कुशनर वार्ताका लागि प्रस्थान गरिसकेका छन्। यसअघि आइतबार ट्रम्पले घोषणा गरेका थिए कि वासिङ्टनबाट एक प्रतिनिधिमण्डल सोमबार साँझ इस्लामाबाद पुग्नेछ।
यद्यपि हालसम्म वार्ताबारे स्पष्ट स्थिति बनेको छैन। ट्रम्पले यो पनि बताएका छन् कि उनलाई इरानका शीर्ष नेताहरूसँग भेट गर्न कुनै समस्या छैन। अमेरिका र इरानबीचको पहिलो प्रत्यक्ष वार्ता ११ र १२ अप्रिलमा पाकिस्तानमा भएको थियो। त्यसपछि दोस्रो चरणको वार्ताको तयारी भइरहेको भए पनि इरानको औपचारिक धारणा अझै स्पष्ट छैन।
इरानका संसद अध्यक्ष मोहम्मद बाघेर गालिबाफले बताएका छन् कि वर्तमान परिस्थितिमा अमेरिकासँग वार्ता गर्न गाह्रो छ। उनका अनुसार इरान धम्कीको छायाँमा कुनै पनि वार्ता स्वीकार गर्दैन र आवश्यकता परे युद्ध मैदानमा जान तयार छ। गालिबाफले भने कि डोनाल्ड ट्रम्प इरानको आत्मसमर्पण चाहन्छन् वा फेरि युद्धमा फर्किने बहाना खोजिरहेका छन्।
गालिबाफको यो भनाइ यस्तो समयमा आएको हो, जब पाकिस्तानमा इरान र अमेरिका बीच दोस्रो चरणको वार्ताको तयारी भइरहेको छ। पहिलो चरणको वार्तामा पनि गालिबाफले ट्रम्पमाथि धम्की दिने र संघर्षविराम उल्लंघन गरेर कूटनीतिलाई कमजोर बनाएको आरोप लगाएका थिए।
उनले अमेरिका वार्तालाई आत्मसमर्पणको मञ्च बनाउन नखोज्न चेतावनी दिएका छन् र आवश्यक परे इरान युद्ध मैदानमा नयाँ कदम चाल्न तयार रहेको बताएका छन्। उनको टिप्पणी ट्रम्पको धम्कीपछि आएको हो, जसमा ट्रम्पले वार्तामा सम्झौता नभए इरानमा ठूलो मात्रामा बमबारी हुन सक्ने बताएका थिए।
ट्रम्पले इरानलाई राम्रो प्रस्ताव दिइएको र त्यसलाई स्वीकार गर्नु तेहरानका लागि फाइदाजनक हुने पनि बताएका थिए। तर इरानले यसमा कडा प्रतिक्रिया दिएको छ। इरानले हालैका अमेरिकी कदमहरूलाई उद्धृत गर्दै चलिरहेको कूटनीतिक प्रक्रियाको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ।
पाकिस्तानका विदेशमन्त्री इशाक दारसँगको फोन वार्तामा इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले वाशिङटनका उत्तेजक कदम र बारम्बार संघर्षविराम उल्लंघनले वार्तामा ठूलो बाधा सिर्जना गरेको बताएका छन्। इरानका राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियानले पनि अमेरिकी व्यवहारको आलोचना गरेका छन्।
उनले गहिरिँदो अविश्वासका कारण दुई देशबीच अर्थपूर्ण वार्ताको सम्भावना कमजोर हुँदै गएको बताएका छन्। उनका अनुसार कुनै पनि वार्ताका लागि प्रतिबद्धताको पालना अनिवार्य हुन्छ, तर वाशिङटनले लगातार विरोधाभासी र गैर–रचनात्मक संकेतहरू दिइरहेको छ।
पेजेश्कियानले भनेका छन् कि प्रतिबद्धताको सम्मान गर्नु कुनै पनि सफल वार्ताको आधार हो, तर अहिले त्यो भइरहेको छैन। अमेरिकी अधिकारीहरूको हालैका कदम र बयानहरूले इरानको आत्मसमर्पण चाहिएको जस्तो संकेत दिन्छन्, तर यस्तो दबाबमा इरानी जनता कहिल्यै नझुक्ने उनले स्पष्ट पारेका छन्।
