काठमाडौं,पुस १५
उपत्यकामा यातायात व्यवस्थापनका लागि महानगरपालिकाले मोनोरेल निर्माणको योजना सुरु गरेको छ । उच्च सवारी चाप र सार्वजनिक यातायातलाई सहज बनाउन महानगरपालिकाले मोनोरेल सञ्चालन गर्ने योजना अघि बढाएको हो ।
मोनोरेल निर्माण गर्दा उपत्यकाको एक घर पनि नभत्किने मेयर विद्यासुन्दर शाक्यले बताए । उनका अनुसार रेल सडकको बीच भागबाट गुड्ने भएकोले यसका पुर्वाधार निर्माण गर्दा कुनै पनि भौतिक सम्पत्तिमा असर पर्ने छैन ।
महानगरले रेलको विस्तृत अध्ययन प्रतिवेदन तयार गर्न चिनियाँ कम्पनी सीआरसीसी लाई जिम्मा दिएको छ । कम्पनी र महानगरको सम्झौता पत्रमा १ वर्षभित्र डीपीआर तयार गर्ने उल्लेख छ । तर मेयर शाक्यको कुरा मान्ने हो भने कम्पनीले ६ महिनामै डीपीआर उपलब्ध गराउनेछ ।
मोनोरेल बनाउँन महानगर उत्साहित बनेको छ । तर यसको अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास हेर्ने हो भने यो प्रविधि दर्लभ हुदैं गएको छ । बीबीसी नेपाली सेवाले तयार पारेको १ रिर्पोटमा यो प्रविधिले भविष्यमा फाइदा दिनेमा शंका गरेको छ । तुलनात्मक रुपमा खर्चिलो मानिएको यो रेल उपत्यका बासीले दिर्घकालसम्म कसरी फाइदा लिन सक्छ भन्ने प्रश्न उठेको छ ।
पूर्वाधारविद्हरूले त्यो परियोजना संघीय राजधानी शहरमा सोचेजस्तो उपयोगी नहुन सक्ने बताएका हुन्। विज्ञहरूका अनुसार विश्वका विभिन्न मुलुकमा मोनोरेलको अवधारणा क्रमिकरूपमा हट्न थालेको छ। उनीहरुको तर्क अनुसार निर्माण खर्चसँग मोनोरेलको उपयोगिताको तुलना गर्दा उक्त परियोजना उपत्यकामा उपयोगी नहुने आकलन गरिएको छ ।
मोनोरेलको आलोचना किन ?
रेल विभागका पूर्व उपसचिव तथा पूर्वाधारविद् प्रकाशभक्त उपाध्याय हाल भएको सम्झौता अनुरूप प्रति किलोमिटर ४ अर्ब भन्दा बढी लगानी गरेर मोनोरेल बनाउनु भन्दा अन्य परियोजनामा खर्च गर्नु उचित हुने बताउँछन्।
एक दक्षिण कोरियाली कम्पनीले गरेको अध्ययनका अनुसार प्रति किलोमिटर लगभग ५ देखि ६ अर्ब रुपैयाँ खर्च गर्ने हो भने मेट्रोरेल नै बनाउन सम्भव छ, उपाध्यायले भने। उनका अनुसार उक्त अध्ययन पनि मूलतः राजधानीको चक्रपथ र अन्य चार रुटको सम्भाव्यतातर्फ केन्द्रित थियो।
लगानी मात्र नभएर भरपर्दो सवारीसाधनको हिसाबले समेत मोनोरेल उपयोगी नहुन सक्ने उनको तर्क छ। मोनोरेलको यात्रु बोक्ने क्षमता कम हुने तर यसले ओगट्ने क्षेत्र भने मेट्रो लाइन जत्तिकै हुने हुँदा उक्त परियोजना सेतो हात्ती हुन सक्ने खतरा रहेको उनले बताए।
यस्तो मोनोरेल पक्षका तर्कहरु
महानगरपालिकाका अधिकारीहरूले मोनोरेल परियोजना सबै निकायसँग छलफल गरेर र उचित अध्ययन गरेर अधि बढाइएको बताउने गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार विभिन्न विकल्पबारे विमर्श गरेर नै महानगर मोनोरेल बनाउने निष्कर्षमा पुगेको हो।
हालै चौडा पारिएको चक्रपथको सडकको मध्यभागमा रहेको रेखालाई नै उपयोग गरेर मोनोरेल चलाउने तयारी थालिएको हो, काठमाण्डू महानगरपालिकाका सह प्रवक्ता नमराज ढकालले बताए।
उनका अनुसार सडककोबीच भागमा मोनो रेल गुड्ने र छेउका आकाशेपुल बाट यात्रुहरू उक्त सवारीमा चढ्न र झर्न सक्नेछन् महानगरपालिकाले त्यो परियोजनाको लागतमा मेट्रो चलाउन सकिने भन्ने भनाइको खण्डन गरेको छ।
सह प्रवक्ता ढकालले हाल बताइएको एक खर्ब १६ अर्ब रुपैयाँ लागतको उक्त परियोजनाले ओगट्ने जग्गाको भाडा पनि हिसाब गरिएको छ उनले भने, त्यो जग्गा सरकारी सम्पत्ति भएकोले भविष्यमा मोनोरेल परियोजनाको लागत कम हुन जानेछ।
यस्तो छ महानगरको तयारी
काठमाण्डू महानगरपालिकाले कुल २७२ किलोमिटर लामो परियोजनाको डीपीआरको प्रतिवेदन एक वर्षभित्र तयार भइसक्ने ढकालले जानकारी दिए। काठमाडौं र ललितपुरमा अवस्थित उक्त परियोजनामा ललितपुर महानगरपालिकाको समेत संलग्नता रहेको छ।
सम्भाव्यता अध्ययनका अनुसार मोनोरल परियोजना सुरु भएको ३ वर्षभित्र सम्पन्न हुने छ। उक्त मोनोरेलको तीन खण्डमा विभाजन गरेर काम अगाडि बढाइनेछ।
तर पूर्वाधारविद् उपाध्यायका अनुसार रेल विभागले गरेको अध्ययनअनुसार काठमाण्डूमा पूर्व पश्चिम, उत्तर दक्षिण र चक्रपथ लगायत थप दुई रुटमा मेट्रोरेल निर्माण हुन सक्छ। त्यसो गरेर राजधानीको मुख्य सडकहरूमा सवारीको चाप घटाउन सम्भव हुनेछ।
मेट्रो रेलको विकल्प खोज्ने हो भने पनि हाल विस्तारित चक्रपथका सडकमा लामो बस, डबल (डेकर) दुई तले बस र बसका लागि मात्रै सडकको दुवैतर्फ एक-एक लेन छुट्टयाउनेहो भने पर्याप्त हुने उनको बुझाइ छ।(विकास न्युजबाट)
(भिडियो)
