२६ फागुन , काठमाण्डौ।
इरानमा आक्रमण गरेर सिंगो मध्यपूर्वमा युद्ध भड्काउने शुरुवात २८ फेव्रुअरी, २०२६ मा अमेरिका र इजराइलको संयुक्त हमलाबाट भयो । त्यसपछि इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुज बन्द गर्ने धम्की दियो र जहाजहरुमाथि हमला पनि शुरू गर्यो। पहिला त यो युद्ध छिटै अन्त्य हुने विश्वास गरिएको थियो ।
तर जुनप्रकारले इरानले जवाफ दियो, त्यसपछि यो युद्ध लम्बिएसँगै विश्वकाअघि उर्जा संकट पनि उत्पन्न भयो । पाकिस्तान–बंगलादेश जस्ता देशहरुमा त हाहाकार मच्चिएको छ, नेपालले इन्धन प्राप्त गर्ने भारतको पनि जहाज हर्मुजमा फसेका छन् । अमेरिकाले सिंगो विश्वलाई तेल संकटमा धकेलेको छ, र अब उसले हर्मुज कब्जा गर्ने संकेत दिएको छ ।
इरान–अमेरिकाको यो तनावले सिंगो विश्वको नजर अब तेल–ग्यासको मूल्यमा अडिएको छ । यद्यपि अहिले तेलको मूल्य घटेको छ । ट्रम्पले इरान युद्ध छिटै अन्त्य गर्ने बयान दिएपछि मूल्य घटेको हो । तर इरानले हर्मुज अवरुद्ध पार्ने धम्की दिइरहेका बेला ट्रम्पले पनि यसको बदलामा इरानमाथि २० गुणा ज्यादा भयानक हमला गर्ने चेतावनी दिएका छन् ।
यी सबै कुराहरु समेटेर हामीले इरान युद्धदेखि अहिलेसम्म हर्मुजको लडाइबारेमा १० अपडेट्स :
१, अमेरिका र इजराइलले इरानमा अपरेशन एपिक फ्यूरी र रोरिंग लायन नामले संयुक्त हमला शुरू गरे, जसको जवाफमा इरानले क्षेत्रीय ऊर्जा इंफ्रास्ट्रक्चरमा हमला गर्यो र स्ट्रेट अफ हर्मुजलाई बन्द गर्ने धम्की दियो इरानको इस्लामिक रेभोल्यूशनरी गार्ड कप्र्सले जहाजहरुमाथि ड्रोन र मिसाइल हमला शुरू गर्यो, जसमा कम से कम ५ कमर्शियल जहाज क्षतिग्रस्त भए । जहाज ट्राफिकमा तत्काल ७०% गिरावट आयो, किनभने कयौं जहाजहरुले यो मार्ग प्रयोग गर्न छाडे । इरानले यूएस बेस र खाडी देशहरुमा पनि हमला गर्यो, जसले क्षेत्रीय अस्थिरता बढ्यो । वैश्विक तेल बजारमा तत्काल असर देखियो, ब्रेन्ट क्रूडको मुल्यहरुमा ६ देखि १०% को उछाल आयो ।
२, इरानको आइआरजीसी कमांडरले आधिकारिक रूपले स्ट्रेट अफ हर्मुज बन्द भएको र यहाँबाट कुनै पनि जहाज हिड्ने प्रयास गरे त्यसमा आगो लगाइदिने औपचारिक घोषणा गरे । आइआरजीसीले भीएचएफ रेडियोबाट जहाजहरुलाई चेतावनी दियो कि त्यहाँबाट कोही नहिड्नु । अमेरिकी सेंट्रल कमांडले जवाफमा भन्यो कि उनीहरुले इरानका ११ जहाजलाई नष्ट गरे,साथै इरानको नौसेना मुख्यालयलाई पनि उडाइदियो । सो दिन कम से कम ३ ट्याँकरहरुमा हमला भएको थियो, जसमा स्काईलाइट र एमकेडी भ्योम जस्ता जहाजहरु सामेल थिए । जहाज मालिकहरु र बीमा कंपनिहरुले ट्रांजिट रोके । जसले तेल र एलएनजीको सप्लाई चेन प्रभावित भयो ।
३, इरानले कम से कम १० जहाजहरुमा ड्रोन र मिसाइल हमला गर्यो, जसमा एक सीफेयररको ज्यान गयो र कयौं जहाज क्षतिग्रस्त भए – जस्तो एमडीके व्योम (मार्शल आइल्याण्ड्स फ्लाग्ड), स्टेना इम्पेरेटिभ (यूएस–फ्लाग्ड) र एथे नोभा (होंडुरास–फ्लाग्ड)। हमलका क्रममा आगो लाग्यो र चालक दलका सदस्य घाइते भए । युकेएमटीओले रिपोर्ट गर्यो कि यो हमला स्ट्रेट नजिक गल्फ अफ ओमानमा भएको हो, जहाँ जीपीएस ज्यामिंग पनि रिपोर्ट गरिएको थियो । यसले कुल ५देखि ८ कमर्शियल जहाज प्रभावित भए र जहाज ट्राफिक लगभग ठप्प भयो । इरानले यो हमला यूएस–इजराइल हमलाहरुको जवाफमा गरेको हो यसमा ११०० भन्दा धेरै जहाजहरुमा जीएनएसएस–जीपीएस इंटरफेरेन्स रिपोर्ट गरिएको थियो ।
४, अस्थिरताका कारणले जहाज ट्राफिक ९०% खस्कियो, किनभनेMaersk, MSC, Evergreen, CMA ,CGM र Hapag–Lloyd जस्ता कंपनिहरुले गल्फ सेवाहरु निलम्बित गरे । लगभग १४७ कंटेनर जहाज गल्फमा फसेका थिए, साथै २०० भन्दा धेरै ट्याँकर र कार्गो जहाज फसेका थिए । बीमा कंपनिहरुले वार रिस्क कभरेज रद्द गरे, जसले गर्दा जहाज मालिकहरुले यहाँबाट ट्रांजिट गर्न अस्वीकार गरे । गल्फ अफ ओमानमा सैंयौ जहाज एंकरमा उभिएका थिए र वैश्विक व्यापारमा ढिलाई शुरू भयो । यसका कारणले एशियाका लागि एलएनजी र तेल सप्लाई सबैभन्दा धेरै प्रभावित भए ।
५, पछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले घोषणा गरे कि अमेरिकी नौसेनाले आवस्यक परे ट्याँकरहरुलाई एस्कर्ट गर्नेछ र ४२० बिलियनको इंश्योरेंस ब्याकस्टप दिइनेछ । यूएस डेभलपमेंट फाइनेंस कर्पोरेशनले पोलिटिकल रिस्क इंश्योरेंस अफर गर्यो, जसले गल्फमा जहाजहरुका लागि सस्तो कभर प्रदान गर्नेछ । ट्रंपले भने कि यो ट्यांकर वार जस्तो स्थितिमा यूएसको रणनीतिक हितहरुको रक्षा गरिने छ। यद्यपि जहाज कंपनियहरु ऋहिले पनि सतर्क रहेका छन् र ट्रांसिट बढाउन सकेका छैनन् ।
६, कतारले एलएनजी उत्पादन रोक्यो किनभने इरानी ड्रोन हमलामा उसका प्लांट– रास लफ्फान र मेसाईद क्षतिग्रस्त भए । कतार विश्वको सबैभन्दा ठुलो एलएनजी निर्यातकर्ता हो र यसले २० प्रतिशत वैश्विक सप्लाई प्रभावित भयो । हर्मुज संकटले एशियाली देश जापान, कोरिया र भारत सबैभन्दा धेरै प्रभावित भए, जहाँ एलएनजी मूल्यहरु स्पाइक भए । वैश्विक तेलको मूल्यमा उछाल आयो, र अर्थव्यवस्थामा असर बढ्यो । चीनले इरानबाट तेल आयात रोक्यो, जसले उसको सप्लाई चेन प्रभावित भयो ।
७, लगभग १,००० जहाज गल्फमा फसे, जसमा २० हजार सीफेयरर्स र १५ हजार क्रूज प्यासेंजर्स प्रभावित भए. तेल मुल्य २४% बढे, ब्रेंट क्रूड ४१०० पार भयो । गार्ड र स्कल्ड जस्ता इंश्योरेंस कंपनिहरुले कवरेज रद्द गरे, जसले प्रीमियम १,०००% बढ्यो । ग्लोबल सप्लाई चेनमा ढिलाई भयो र उदाउँदै गरेका बजारहरुको मुद्राहरु कमजोर भए । यूएस एनर्जी सेक्रेटरीले भने कि स्थिति केही सातामा सुधार हुनेछ ।
८, डब्लुटीआई क्रूड आयलमा ११% उछाल आयो र ४८७ पार पुग्यो । जबकि वैश्विक अर्थव्यवस्थामा असर बढ्यो । इरानले दाबी गर्यो कि स्ट्रेट उसको पूर्ण नियंत्रणमा छ र आइआरजीसीले यूएस नेभीलाई चेतावनी दियो । गोल्डम्यान स्याक्सले चेतावनी दियो कि यदी संकट जारी रह्यो भने त ब्रेंट ४१५० सम्म पुग्न सक्छ । इराक, यूएई र कुवेतले उत्पादन कटौती शुरू गरे, किनभने स्टोरेज भरियो ।
९, इरानका विदेश मंत्रीले भने कि स्ट्रेट बंद हुँदैन, तर हमलाहरुका कारण ट्राफिक ९०% कम छ । ग्यासको मूल्य बढ्यो, जस्तो कि वाशिंगटनमै ४४.६० प्रति ग्यालेन भयो । ट्रंपले भने कि युद्ध लगभग सकियो र यूएसले स्ट्रेट अफ हर्मुजमा कब्जा गर्ने विचार गरिरहेको छ । यसपछि बजारमा थोरै भएपनि राहत आयो, तर ट्रांसिट अहिले पनि कम छ । उता इरानको विशेष आर्मी आइआरजीसीले यूएसएस गेराल्ड फोर्डलाई चेतावनी दिएको छ ।
१०, स्ट्रेट नजिक जहाजहरुको क्लस्टर्स देखिए, जुन जीपीएस ज्यामिंगका कारणले यहाँ अड्किएका थिए । ट्राफिक अहिले पनि सुस्त नै छ र तेलको मूल्य ४१२० पार भयो । उता डोनाल्ड ट्रंपले इरानमा थप कडा हमला गर्ने धम्की दिएका छन्, जबकि चीनले स्ट्रेटको सुरक्षाको अपील गरेको छ। स्याटेलाइट इमेजबाट थाहा हुन्छ कि ओमान र दुबई पोट्र्समा अस्थिरता कायमै छ र कयौ ट्याँकर स्ट्रेन्डेड छन् । ग्लोबल इंफ्लेशन रिस्क बढेको छ । अर्कातर्फ यो मामिला थप गंभीर हुँदै गरेको सो बेला देखियो जब रूसले पनि भन्यो कि उसले आफ्नो सप्लाई ३० दिनभित्र बन्द गर्नेछ । जबकि आइआरजीसीले धम्की दिएको छ कि यदी इजरायल–अमेरिकाको हमलाहरु रोकिएनन् भने त हर्मुजबाट एक लीटर तेल पनि पार हुन सक्दैन ।
